Bankbiljetten bewaren zonder schade: zo voorkom je vouwen, vlekken en verkleuring

Een bankbiljet lijkt stevig, het is tenslotte gemaakt om door duizenden handen te gaan. Maar voor een verzamelaar telt elk detail. Eén vouw, een kreukel in een hoek of een vetvlek van je vingers kan een biljet een hele conditieklasse lager laten uitkomen. Bij een biljet dat als UNC (ongecirculeerd) is gekocht, is dat direct geld.

Het goede nieuws: met een paar gewoontes en de juiste materialen houd je je biljetten jarenlang in dezelfde staat.

Vastpakken: schone, droge handen en altijd bij de rand

Het meeste kwaad gebeurt tijdens het vastpakken. Je huid maakt vet en vocht aan, en dat trekt in papier. Vaak zie je het pas maanden later, als een vlek of een verkleurde rand.

• Was en droog je handen voordat je biljetten pakt. Gebruik geen handcrème of lotion.
• Pak een biljet aan twee tegenover elkaar liggende randen vast en houd het vlak. Knijp niet in het midden.
• Werk boven een schone, vlakke ondergrond, zoals een vilten mat of een schoon vel papier. Valt het biljet, dan landt het zacht.
• Handschoenen zijn niet verplicht. Met schone, droge handen gaat het meestal prima, en met handschoenen voel je minder en grijp je sneller mis. Bij dure of zeldzame biljetten kiezen veel verzamelaars voor dunne katoenen of nitril handschoenen. Let bij katoen wel op: je hebt minder grip en pluisjes kunnen blijven haken.
• Een pincet met brede, platte bek (een postzegeltang) is handig om een biljet uit een hoesje te halen. Gebruik nooit een pincet met scherpe of getande punten.

Wat je nooit moet doen

Sommige gewoontes lijken onschuldig, maar doen blijvende schade:

• Vouwen of oprollen. Ook een vouw die je er weer “uitstrijkt” blijft zichtbaar in het papier.
• Paperclips, nietjes, elastiekjes en spelden. Ze laten deuken, roest of verkleuring achter.
• Plakband of lijm, ook niet om een scheurtje te repareren. De lijm trekt in het papier en verkleurt.
• Strijken, persen, wassen of “schoonmaken”. Een behandeld biljet wordt door kenners vaak herkend en lager gewaardeerd dan een eerlijk gebruikt exemplaar.
• Lamineren. Dat is onomkeerbaar.
• Biljetten tellen of laten “knippen” zoals een kassamedewerker dat doet. Juist zo ontstaan de kleine hoekkreukels die je niet meer weg krijgt.

De juiste hoesjes: polyester wel, zacht pvc niet

Elk biljet hoort in een eigen hoesje. Maar niet elk plastic is geschikt.

Veilig zijn hoesjes van polyester (vaak verkocht onder de namen Mylar of Melinex), polypropyleen of polyetheen. Die materialen geven niets af aan het papier.

Vermijd zacht pvc. Dat bevat weekmakers die na verloop van tijd uit het plastic komen. Ze kunnen een kleverig laagje op het biljet achterlaten en de inkt aantasten. Het verraderlijke is dat je het eerst niet ziet. Een eenvoudige test: pvc voelt slap en een beetje vettig aan. Polyester is stugger en knispert als je het buigt. Twijfel je over oude hoesjes of een album van zolder, vervang ze dan.

Er zijn ook hoesjes van hard pvc zonder weekmakers, speciaal gemaakt voor verzamelaars. Dat is iets anders dan zacht pvc: er zit geen weekmaker in die kan uitlekken. Het is een acceptabele keuze, maar wel de tweede keus: richtlijnen voor archieven geven de voorkeur aan polyester, polypropyleen of polyetheen. Een voorbeeld zijn de Banknote sheets Basic van Leuchtturm, die in verschillende maten bestaan. De maat 140 × 80 mm is bedoeld voor 0 euro-souvenirbiljetten. Dat is de binnenmaat van het hoesje.

Papieren envelopjes en pergamijn zijn alleen geschikt als ze zuurvrij en ligninevrij zijn, en dan vooral voor korte tijd.

Een stuk polyester is stug en glad en houdt het biljet vlak. Gebruik hoesjes die net iets groter zijn dan het biljet, zodat je het er zonder wringen in en uit kunt schuiven.

Tip: Leg van elk biljet een foto van voor- en achterkant vast in AgAurium. Zie je later een vouw of vlek, dan weet je precies of die er al zat. Probeer AgAurium gratis →

Albums en dozen

Na het hoesje komt het album of de doos.

• Kies albums met zuurvrije bladen en insteekhoesjes van polyester of polypropyleen.
• Vermijd zelfklevende of “magnetische” albumbladen. De lijm kan na jaren in het papier trekken.
• Bewaar biljetten plat, of rechtop met genoeg steun zodat ze niet doorbuigen.
• Zet het album rechtop in een kast en niet onder een stapel boeken. Druk geeft afdrukken en kan randen deuken.

Biljetten die gegradeerd zijn en in een verzegelde houder zitten (een slab van bijvoorbeeld PMG of PCGS), kun je het beste in die houder laten.

Licht, warmte en vocht

Papier en inkt hebben drie vijanden: licht, vocht en grote schommelingen.

• Licht, vooral zonlicht en uv, laat kleuren vervagen en maakt papier broos. Bewaar biljetten in het donker. Wil je ze laten zien, gebruik dan glas of acryl dat uv tegenhoudt en wissel af.
• Vocht geeft kans op schimmel, vlekjes (foxing) en golvend papier. Te droog maakt papier juist broos.
• Stabiel is belangrijker dan perfect. Koel, matig droog, donker en zonder grote schommelingen: dat werkt beter dan een exact getal najagen. Een zakje silicagel in een gesloten doos helpt de luchtvochtigheid gelijk te houden. Vervang of droog het af en toe.
• Zolder, kelder en garage zijn geen goede plek. Daar schommelen temperatuur en vocht het meest. Een kast in een woonkamer of slaapkamer is beter.

Meer over de beste bewaarplek lees je in De beste plek om je verzameling te bewaren.

Polymeer biljetten

Steeds meer landen geven biljetten van kunststof (polymeer) uit. Die zijn beter bestand tegen vocht en scheuren. Normale warmte kunnen ze prima hebben, maar hoge hitte niet: door een strijkijzer, een kookplaat of open vuur kunnen ze krimpen of vervormen. Houd ze ook uit de directe zon, vooral omdat licht (uv) de opdruk kan laten verbleken. Kreukels en vouwen blijven ook in polymeer zichtbaar, dus de regels voor vastpakken gelden net zo goed.

Zo houdt AgAurium je biljetten bij

Goed bewaren is één, weten wat je hebt is twee. In AgAurium leg je per biljet vast wat ertoe doet: land, jaar, nominale waarde, serienummer, conditie en een foto van voor- en achterkant. Bij bankbiljetten kan AgAurium de tekst op een foto lezen en velden zoals serienummer en jaar voor je invullen.

Je ziet in één oogopslag welke conditie elk biljet heeft. Als je later twijfelt of er een vouw bij is gekomen, vergelijk je het biljet met de foto. Bij elk biljet kun je ook noteren waar het ligt (bijvoorbeeld “album 2, blad 14”) en het aankoopbewijs bewaren. Die gegevens zijn alleen voor jou zichtbaar.

AgAurium is gratis en zonder advertenties. Het wordt mogelijk gemaakt door donaties van gebruikers.