Twee munten van hetzelfde type en hetzelfde jaar kunnen in waarde een veelvoud van elkaar verschillen. Hetzelfde geldt voor biljetten en postzegels. Het verschil zit bijna altijd in de conditie: hoeveel slijtage, vouwen of beschadigingen een item heeft. Wie de afkortingen kent en zelf een beetje kan beoordelen, koopt bewuster en weet beter wat zijn verzameling waard is.
Waarom conditie zo belangrijk is
Bij verzamelobjecten bepaalt de conditie voor een groot deel de prijs. Een munt die nooit in omloop is geweest, is zeldzamer dan een die jarenlang in portemonnees zat. Dat verschil wordt groter naarmate een item ouder of zeldzamer is.
Bij beleggingsmunten en baren telt vooral het metaal. Daar speelt de conditie een kleinere rol, al levert een munt met krassen of vlekken bij verkoop soms iets minder op.
Munten: van proof tot G
Voor munten gebruiken handelaren en catalogi internationaal dezelfde Engelse afkortingen. In Nederlandse catalogi zie je daarnaast vaak Nederlandse termen, zoals prachtig voor XF en zeer fraai voor VF.
| Afkorting | Betekenis | Wat je ziet |
|---|---|---|
| Proof (PP) | Speciale slagkwaliteit | Geslagen met gepolijste stempels, vaak met een spiegelende achtergrond en mat reliëf. Bedoeld voor verzamelaars. |
| BU | Brilliant uncirculated | Zorgvuldig geslagen, frisse glans, niet in omloop geweest. Vaak in een blister of etui. |
| UNC | Ongecirculeerd | Geen slijtage door gebruik. Kleine tikjes van het productieproces zijn mogelijk. |
| AU | Bijna ongecirculeerd | Heel lichte slijtage, alleen op de hoogste punten van het reliëf. |
| XF (EF) | Prachtig | Lichte slijtage op de hoogste punten. Alle details nog scherp. |
| VF | Zeer fraai | Duidelijke slijtage op de hoge delen, maar de belangrijkste details zijn goed te zien. |
| F | Fraai | Flinke slijtage. Het ontwerp is duidelijk, maar fijne details zijn vervlakt. |
| VG | Zeer goed | Zwaar gesleten. Contouren zichtbaar, veel details weg. |
| G | Goed | Heel zwaar gesleten. Alleen de hoofdlijnen en de belangrijkste tekst zijn nog te lezen. |
Let op: proof is geen slijtagegraad, maar een manier van slaan. Een proof munt kan dus ook beschadigd zijn. En “goed” betekent in deze lijst juist een slechte conditie.
De schaal van Sheldon
In de Verenigde Staten wordt vaak de schaal van Sheldon gebruikt, met cijfers van 1 tot 70. Een 70 is een munt zonder enige zichtbare onvolkomenheid, ook niet onder vergroting. Ongecirculeerde munten krijgen 60 of hoger, met het voorvoegsel MS (mint state). Proof munten krijgen PF of PR. Deze schaal wordt gebruikt door gradeerbedrijven als NGC en PCGS. In Europa kom je hem vooral tegen bij gegradeerde munten.
Biljetten: tel de vouwen
Bij bankbiljetten draait de beoordeling om vouwen, kreukels, randen en hoeken. De afkortingen zijn dezelfde als bij munten, maar de betekenis is anders:
- UNC: perfect. Geen enkele vouw, scherpe hoeken, frisse kleur. Een biljet met één vouw is per definitie geen UNC meer.
- AU: bijna perfect. Hooguit één lichte vouw in het midden of een licht telvouwtje in een hoek, maar niet allebei.
- XF: licht gebruikt. Tot drie lichte vouwen of één harde vouw. Het papier is nog fris.
- VF: meer gebruikt. Meerdere vouwen in de lengte en de breedte, maar het papier is nog redelijk stevig.
- F: flink in omloop geweest. Veel vouwen en kreukels, zachte randen, eventueel kleine scheurtjes in de rand.
- VG: zwaar gebruikt, slap papier, ronde hoeken. Scheurtjes kunnen tot in het ontwerp lopen, maar er ontbreekt niets.
- G: heel zwaar gebruikt, met veel vouwen, scheurtjes en soms vlekken of schrijfsels.
Een biljet dat is gewassen, geperst of gestreken om vouwen weg te werken, wordt door kenners vaak herkend en lager gewaardeerd. Zie ook Bankbiljetten bewaren zonder schade.
Postzegels: gom, centrering en tanding
Bij postzegels kijk je eerst naar de staat van de gom:
- Postfris: ongebruikt, met onaangetaste originele gom.
- Ongebruikt met plakker: niet gebruikt voor post, maar met een spoor van een plakker op de achterkant.
- Gestempeld: gebruikt voor post, met een poststempel.
Daarnaast tellen de centrering (staat het beeld netjes in het midden, met gelijke marges?) en de tanding (zijn alle tandjes compleet en niet omgevouwen?). Ook dunne plekken, vlekjes en vouwen verlagen de waarde. Bij gestempelde zegels telt mee hoe duidelijk en netjes de stempel is. Meer hierover lees je in Postzegels bewaren en hanteren.
Tip: Kies in AgAurium per item de conditie en maak er een foto bij. De lijst past zich aan het soort item aan, van proof tot G bij munten en van postfris tot gestempeld bij postzegels. Probeer AgAurium gratis →
Sieraden: eenvoudiger
Voor sieraden bestaat geen vaste internationale schaal zoals bij munten. Meestal volstaat een eenvoudige indeling:
- Nieuw: ongedragen, vaak nog in de originele verpakking.
- Goed: gedragen, maar zonder zichtbare schade.
- Gebruikt: duidelijke draagsporen, zoals krasjes of een licht vervormde ring.
- Beschadigd: een losse of ontbrekende steen, een breuk of een kapotte sluiting.
Bij edelstenen worden kleur en zuiverheid apart beoordeeld, los van de staat van het sieraad.
Schoonmaken verlaagt de conditie
Het is verleidelijk om een vlekkerige munt even op te poetsen. Doe het niet. Poetsen haalt een dun laagje metaal weg, geeft fijne krasjes en verandert de glans. Kenners zien dat direct. Een gepoetste munt krijgt vaak een lagere beoordeling dan een munt met een natuurlijke verkleuring, en gradeerbedrijven vermelden schoonmaken op het etiket.
Hetzelfde geldt voor biljetten die zijn gewassen en postzegels waarvan de gom is vervangen.
Gegradeerd: munten en biljetten in een slab
Wil je zekerheid over de conditie, dan kun je een munt of biljet laten beoordelen door een onafhankelijk bedrijf. Voor munten zijn NGC en PCGS bekende namen, voor biljetten PMG. Het item wordt beoordeeld, gecontroleerd op echtheid en verzegeld in een harde houder: een slab. Op het etiket staan de beoordeling en een uniek nummer dat je online kunt controleren.
Dat kost geld, dus het is vooral zinvol bij duurdere items. Open een slab nooit: dan vervalt de beoordeling. Meer over slabs lees je in Capsules, seals, slabs en hoesjes uitgelegd.
Beoordeel zelf altijd bij daglicht of een daglichtlamp, met een loep van 10x, en kantel het item zodat het licht er van verschillende kanten op valt. Zo zie je slijtage, krasjes en vouwen die je anders mist.
Zo helpt AgAurium
In AgAurium kies je per item de conditie. De lijst past zich aan het soort item aan. Bij munten en baren kies je uit proof, BU, UNC, AU, XF, VF, F, VG en G. Bij biljetten uit UNC tot en met G. Bij postzegels uit postfris, ongebruikt (met plakker) en gestempeld. Bij sieraden en andere objecten uit nieuw, goed, gebruikt en beschadigd.
Met foto’s van voor- en achterkant leg je vast in welke staat een item was toen je het kocht. Twijfel je later of er een krasje of vouw bij is gekomen, dan vergelijk je het met de foto. Je kunt de conditie ook als kolom in je overzicht tonen en erop sorteren, zodat je snel ziet welke items de moeite waard zijn om te laten graderen.
AgAurium is gratis en zonder advertenties. Met een donatie help je om het zo te houden.
Houd je verzameling bij met AgAurium
Munten, baren, biljetten, postzegels en sieraden in één overzicht, met foto’s, actuele koersen en aankoopbewijzen. Gratis, zonder advertenties en in het Nederlands, Engels en Duits. Je gegevens blijven van jou.